შოთა რუსთველი - თავისი დროის ადვოკატი

როცა სკოლაში, ვეფხისტყაოსანს გვასწავლიდნენ ძირითადად საზეპიროებს გვაძლევდნენ ან თემას გვაძლევდნენ "ქალთა სახეების" შესახებ. რა თქმა უნდა ეს შეიძლება ნორმა იყო, მაგრამ ამასთანავე დღესაც კი რამდენჯერაც არ უნდა დავუბრუნდე ვეფხისტყაოსანს იქ ყოველთვის აღმოვაჩენ ხოლმე სიახლეს, ჩვენ გვასწავლეს ზეპირად ვეფხისტყაოსანი მაგრამ მისი შინაარსი რატომ არის ის საგანძური იშვიათად ვიაზრებთ ხოლმე;

წარმოიდგინეთ 12-ე საუკუნის საქართველო, მონარქი რომლის დროსაც იქმნება ეს საგანძური მაგრამ ისტორია მასზე მეტ არაფერს არ ამბობს. თუმცაღა მასში გადმოცემული ბევრი იდეა დღესაც ცოცხალია, როცა ავთანდილი მიმართავს მეფეს " მიეც გლახაკთა საჭურჭლე, ათავისუფლე მონები" არ არის მხოლოდ ლამაზი ფრაზა არამედ ეს ალეგორიაა სადაც ავტორი გადმოსცემს მის აზრს, რომ მეფისათვის შესაქები საქმე არის არა უპირველესად "მეფობა" არამედ მეფობა სწორედ ამას ნიშნავს, რომ გლახაკებს ანუ უქონელებს (დღევანდელ დღეს უფრო მათხოვარის ტერმინი შეეფერება) დაურიგო საჭურჭლე ანუ მაშინდელი გაგებით კი ხაზინიდან თანხა. სახელმწიფოს თავდაპირველ დანიშნულებას ახსენებს მეფეს ავტორი, მეფე იმისათვის კი არ კრეფს ხარკს რომ მან იცხოვროს მისი ფუფუნებისათვის არამედ სამართლიანად გაანაწილოს ყველასი/საზოგადო თანხა, ეს თანხა მიეცეს იმათ ვინც უქონელია დღევანდელი დღის გაგებით კი სოციალურად დაუცველია;

მეორე ნაწილი რომელიც მიემართება მეფეს არის "ათავისუფლე მონები". ეს პასაჟი ყველაზე უფრო საინტერესოა, რადგანაც იმ პერიოდში მეფე ვერ მეფობდა თუ ის არ მბრძანებლობდა ადამიანებეზე, მეფის მბრძანებლობა მისი წარმოდგენით ღმერთისგან იყო დადგენილი, შესაბამისად მასვე ჰქონდა უფლება ჰყოლოდა "მონები". აქაც კი პოეტი მეფესთან ალეგორიულ დაპირისპირებაში შედის და სთავაზობს მისი მეფობის დასტურად გაანთავისუფლოს ისინი, ვისაც მანვე თავისუფლება აღუკვეცა;

გაეროს ადამიანთან უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციამ  (მანამდე ბრიუსელის პაქტიც იყო) აკრძალა მონობა, დღევანდელ დღეს მონობა თითქმის შეუძლებელია ვინმეს მოეწონოს ანდა მისაღები იყოს, მაგრამ 12-ე საუკუნეში აღნიშნული ნორმა იყო, ხოლო ნორმისგან გადახვევას სთხოვს პოეტი, თავის მეფეს;

იბადება კითხვა რატომ აკეთებს ამას ვეფხისტყაოსნის ავტორი? მიზნად რა აქვს ეს რომ გააჟღეროს? თან ისე, რომ ეს პერსონაჟის ამოძახილად გვაჩვენოს და არა პოეტის აზრად? მაშინდელი საქართველო ან/და მაშინდელი სამყარო არ არის ისეთი როგორიც დღეს წარმოგვიდგენია, მაშინ ყველაზე დაუცველ ფენას წარმოადგენდა გლახაკები და მონები. მათი უფლებების არათუ დაცვა არამედ მათი უფლებები უბრალოდ არ არსებობდა. მონა ნიშნავდა ნივთს, რომელსაც მისი მესაკუთრე განკარგავდა როგორც უნდოდა ისე და კი ეს იცის პოეტმა, მაგრამ სწორედ ყველაზე დაუცველი ფენის უფლებების დაცვის სურვილს ამჟღავნებს...

ადამიანის უფლებები არ არის პოეტისთვის უცხო, პირიქით ადამიანის უფლებათა თავისუფლებთა ნებისმიერი კონვენცია იქნება ეს გაეროსი თუ ევროპის გაჟღენთილია სწორედ იმ იდეებით რასაც ვეფხისტყაოსანი დაატარებს. "მონობა აკრძალულია" მარტივი სათქმელია მაგრამ ეს თქვა მაშინ როცა მონობა პირიქით ნიშნავდა "ჩვეულებრივ რამეს" მოითხოვს გამბედაობას;

პოეტის დახასიათება შეიძლება იყოს ბევრნაირი, პირი რომელიც ქმნის რითმული სიტყვებიდან დაწყებული დამთავრებული არსებული წესრიგის მიმართ უკმაყოფილი პირი რომელიც თავის აზრს გამოხატავს ლექსის ფორმით. ორივე შემთხვევაში პოეტი თავისი არსით თავისუფალი პროფესიაა, ის არ და ვერ იქნება რაიმეს მბრძანებლობის ქვეშ, იქ სადაც პოეტი ემორჩილება არა მის იდეებს არამედ სხვის დიქტატს პოეზიაც აღარ არსებობს. შესაბამისად პოეზია და პოეტი თავისუფალი პროფესიაა, რომელიც ამბობს თავის სათქმელსა და თავის იდეებს;

საქართველოს ადვოკატთა შესახებ კანონი მიუთითებს, რომ ადვოკატი არის თავისუფალი პროფესიის პირი რომელიც ემორჩილება მხოლოდ კანონს და პროფესიული ეთიკის ნორმებს. თითქოს ჩვეულებრივად ჟღერს მაგრამ კანონიც კი ხაზს უსვავს რომ ადვოკატი წარმოადგენს თავისუფალი პროფესიის პირს. საინტერესო მიგნება აქვს საქართველოს კანონს უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ, რომელიც მიუთითებს, რომ თავისუფალი პროფესიის ადამიანი – გარკვეული პროფესიის პირი, რომელიც პირთა ან საზოგადოებრივი ინტერესების სასარგებლოდ დამოუკიდებლად, საკუთარი პასუხისმგებლობით ახორციელებს პროფესიულ საქმიანობას;

"ვწერ ვინმე მესხი მელექსე, მე, რუსთველისად ამისა" ამბობს დასასრულს მაგრამ შოთას გამოქომაგება დაუცველი ფენისადმი არ არის უბრალო ლამაზი სიტყვები, მას აქვს საყრდენი და ეს საყრდენები სხვა და სხვა ფილოსოფიური სკოლებია. მაგალითად "მე სიტყვასა ერთსა გკადრები, პლატონისგნა სწავლა თქმულსა "სიცრუე და ორპირობა ავნებს ხორცსა და მერე სულსა" პლატონს ციტირებს სხვა შემთხვევაში კი მოყვრის ძებნისაკენ მოწოდება უკვე ჩინურ ფილოსოფიურ სკოლას ეყრდნობა;

შოთა თავისი დროისთვის ახორციელებდა დე ფაქტოდ საადვოკატო საქმიანობას, მისი ეს საქმიანობა გამოიხატებოდა იმაში, რომ ძალაუფლების მქონეს მიმართავს და აყენებს საკითხს რომელიც ნიშნავს მისი ძალაუფლების შეზღუდვას, მეორეს მხრივ კი ცდილობს პირთა უფლებები დაიცვას. საადვოკატო საქმიანობა სხვა არაფერია თუ არა უცხო პირის (მართალია თანხის სანაცვლოდ) დაცვა, უცხო პირის უფლებებისათვის ბრძოლა, ძალაუფლების მქონეს წინაშე (ძალაუფლება დღეს კი სასამართლოს აქვს როგორც ხელისუფლების ერთ-ერთ შტოს);

შოთას თავისი დროისთვის კიდევ უფრო შორს მიდის და საყოველთაოდ ცნობილ გამოთქმაში ის შემოაქვს როგორც საფუძველი. "ქმნა მართლისა სამართლისა ხესა შეიქმს ხმელსა ნედლად" შოთას ამოსავალ თეზად არა სამართალს სთავაზობს მკითხველს არამედ მართალ სამართალს, შესაძლებელია კი სამართალი არ იყოს მართალი? დიახ შესაძლებელია და სწორედ ამიტომაც შოთა როგორც თავისი დროის დიდი მოაზროვნე მნიშვნელოვნად მიიჩნევს მართალ სამართალს და არა უბრალოდ სამართალს. მაგალითად საბჭოთა კავშირის სამართალი იყო თუ არა სამართალი, რომელსაც უნდა დამორჩილებოდა საზოგადოება? პასუხი დადებითია, მაგრამ იყო თუ არა სამართლიანი? არ იყო სამართლიანი, როგორ შეიძლება სამართალი მართალი იყოს იქ სადაც დახვრეტა არსებობს, არ არსებობს საკუთრება, სიტყვის თავისუფლება, თავისუფალი გადაადგილების უფლება და ა.შ. სიტყვათა კავშირი "მართლმსაჯულება" მართალ მსაჯულებას აღნიშნავს და არა უსამართლო მსაჯულებას, შესაბამისად შოთა საკითხს მართალ მსაჯულებაზე, მართალ სამართალზე აყენებს და არა უბრალოდ სამართალზე;

  სამართლიანობა უნდა ახლავდეს წესრიგს სხვაგვარად კანონს, კანონის დანიშნულება არ არის ადამიანებს ერთმანეთი შეაყვაროს, პირიქით კანონის დანიშნულებაა ადამიანების მიმართ იყოს ერთნაირად მომწესრიგებელი. თავისი დროის თაობაზე ეს იყო თუ არა რაიმე მინიშნება შოთას მხრიდან არ ვიცით, მაგრამ ის კი დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ მაშინდელ წესრიგში შოთა ითხოვდა მართალ სამართალს, რომელიც დღევანდელ დღეს ნებისმიერი ადვოკატი სამართლიან სასამართლოსაც მოიაზრებს. იქნებ მართალ სამართლად არ მიაჩნდა პოეტს დემნა ბატონიშვილის მიმართ განხორციელებული ქმედება გიორგი მესამეს მხრიდან? მართალია მეფემ ძალით შეცვალა ქართული სამეფო წესი და ქალი იქმნა მეფედ საპირისპიროდ კი დემნა ბატონოშვილი დე ფაქტოდ მოკლულ იქნა (დასაჭურისებული) და ჩამოშორებული სამეფო ტახტს? იქნებ ხვარაზმელი უფლისწული სიკვდილის აჩრდილში უნდა ვეძებოთ დემნა ბატონიშვილი? ნაკლები ბოროტების ჩადენა როგორც დიდი ბოროტებისგან თავის არიდების საშუალება? ამ შემთხვევაში კი შოთა თავისი არსით უპირისპირდება მაკიაველს "მიზანი ამართლებს საშუალებას" რადგანაც შოთა მართალ სამართალს ითხოვს და არა სამართალს, რომელიც ძალაუფლების მქონეს მიერ განხორციელებული ქმედებად უნდა მივიჩნიოთ;

იქნებ ისტორია მაგიტომაც აძევებს შოთას 16 საუკუნუმდე, რომ ამ პოემაში და მათ შორის მის ამ აზრებში ძალაუფლების მქონე პოულობს ალეგორიებს და საშიშად მიიჩნევს მის განზოგადებას, თუ კი ამ თეორიას გავყვებით მაშინ ხვარაზმელი უფლისწულს უფრო თანაუგრძნობს შოთა ვიდრე ძალაუფლების მქონეს? დიახ ჩვენ შეიძლება ბევრი ვიცოდეთ მაგალითად სტიუარტ მილის, მაგრამ ჩვენი დიადი მოაზროვნის მიგნებებზე ნაკლებად ვმსჯელობდეთ მათ შორის იმაზე, რომ დე ფაქტოდ იყო თუ არა შოთა დემნას ადვოკატი მეფის წინაშე? და სწორედ ამ იდეური თავისუფლებისა და მართალი სამართლის რწმენის და გამო, იგი თავისი დროისთვის ჩაგრულს ექომაგება ვიდრე ძალაუფლების მქონეს? 

კონსულტაციისთვის დამიკავშირდი ⚖️         
სრული საადვოკატო და იურიდიული მომსახურება     
👨‍⚖️ადვოკატი გურამ კონტუაძე არა სისტემური ადვოკატი     
📞 tel/viber/WhatsApp/telegram/signal: +995 591 976764     
📧 guram.kontuadze@gmail.com 🌐www.advokontu.ge